Στη συνέντευξη που ακολουθεί, με αφορμή το βιβλίο του «Αποκάλυψη των κρυφών μηχανισμών της παρακμής», ο Ιωάννης Καραμολέγκος αποδομεί το αφήγημα των μεταρρυθμίσεων και ξεσκεπάζει έναν βαθιά ριζωμένο μηχανισμό αυτοπροστασίας της εξουσίας.
Χαρτογραφώντας 216 συγκεκριμένες θεσμικές παθογένειες, εξηγεί πώς η υπερσυγκέντρωση εξουσίας στο πρωθυπουργικό κέντρο, η αποδυνάμωση του Πολίτη και η συστηματική ατιμωρησία συνθέτουν μια αρχιτεκτονική που αναπαράγει την παρακμή — όποιο κόμμα κι αν βρίσκεται στην κυβέρνηση. Μια καυστική και αποκαλυπτική συζήτηση που θέτει το καίριο ερώτημα: «Γιατί οι ίδιες παθογένειες επιβιώνουν, ενώ αλλάζουν διαρκώς τα πρόσωπα που κυβερνούν;»
Ποιοι είναι οι βασικοί θεσμικοί μηχανισμοί που, σύμφωνα με την έρευνά σας, οδηγούν επί δεκαετίες στην παρακμή της χώρας;
Οι βασικοί μηχανισμοί δεν είναι μεμονωμένες δυσλειτουργίες της δημοσίας διοικήσεως. Συνθέτουν μία ολόκληρη θεσμική αρχιτεκτονική.
Πρώτος μηχανισμός είναι η μετατροπή του Κυρίαρχου Λαού σε περιοδικό εκλογέα. Ο Πολίτης ψηφίζει, αλλά δεν διαθέτει ουσιαστικά μέσα συνεχούς ελέγχου, ανάκλησης ή παρέμβασης στις μεγάλες αποφάσεις.
Δεύτερος είναι η συγκέντρωση της πραγματικής πολιτικής ισχύος στο πρωθυπουργικό κέντρο. Η Κυβέρνηση, η κοινοβουλευτική πλειοψηφία, η κομματική πειθαρχία και η κρατική διοίκηση συνδέονται σε μία ενιαία αλυσίδα ισχύος, απέναντι στην οποία τα θεσμικά αντίβαρα είναι ανεπαρκή.
Τρίτος είναι η διάχυση της ευθύνης. Πολλοί συμμετέχουν στην λήψη μιας απόφασης, αλλά όταν προκύψει η ζημία, κανείς δεν είναι συγκεκριμένα υπόλογος.
Σε αυτούς προστίθενται η συνταγματική αοριστία, η υπερβολική παραπομπή κρίσιμων ζητημάτων στον κοινό νομοθέτη, η αδυναμία της Δικαιοσύνης και των ελεγκτικών θεσμών, η πολυνομία, η χειραγώγηση της πληροφόρησης και η οικονομική εξάρτηση του Πολίτη.
Οι μηχανισμοί αυτοί δεν λειτουργούν χωριστά. Αλληλοτροφοδοτούνται και προστατεύουν ο ένας τον άλλον.
Οι παθογένειες που περιγράφετε είναι αποτέλεσμα ανικανότητας, κακής λειτουργίας των θεσμών ή ενός βαθύτερου συστήματος αυτοπροστασίας;
Η ανικανότητα μπορεί να εξηγήσει ένα λάθος. Η κακή οργάνωση μπορεί να εξηγήσει μία αποτυχία. Δεν μπορούν, όμως, να εξηγήσουν γιατί τα ίδια προβλήματα επιβιώνουν επί δεκαετίες, αναπαράγονται από διαφορετικές Κυβερνήσεις και παραμένουν ανέπαφα παρά τις αμέτρητες εξαγγελίες μεταρρυθμίσεων.
Η έρευνά μου καταλήγει ότι έχουμε μπροστά μας ένα βαθύτερο σύστημα αυτοπροστασίας. Ένα σύστημα που συγκεντρώνει ισχύ, διαχέει την ευθύνη, αποδυναμώνει τον έλεγχο και προστατεύει εκείνους που το διαχειρίζονται.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι οι άνθρωποι που υπηρετούν τους θεσμούς είναι ανίκανοι ή διεφθαρμένοι. Σημαίνει ότι ακόμη και ικανά ή έντιμα πρόσωπα εισέρχονται σε μία αρχιτεκτονική που έχει μάθει να αναπαράγει τον εαυτό της.
Το κρίσιμο πρόβλημα, επομένως, δεν είναι μόνον ποιος κυβερνά. Είναι οι κανόνες με τους οποίους κυβερνά και το γεγονός ότι εκείνοι που ασκούν την εξουσία ελέγχουν, σε μεγάλο βαθμό, και τους κανόνες που υποτίθεται ότι θα έπρεπε να τους περιορίζουν.
Όταν μιλάτε για 216 θεσμικές παθογένειες, ποια είναι τα τρία σημεία που θεωρείτε πιο επικίνδυνα για τη Δημοκρατία;
Αν έπρεπε να επιλέξω μόνον τρία, θα ξεκινούσα από την αποδυνάμωση της Λαϊκής Κυριαρχίας. Το Σύνταγμα ανακηρύσσει τον Λαό Κυρίαρχο, αλλά δεν του παρέχει επαρκή θεσμικά εργαλεία για να ασκεί διαρκώς την Κυριαρχία του. Ο Πολίτης παραχωρεί εξουσία με την ψήφο του, αλλά δεν μπορεί να την ανακαλέσει.
Το δεύτερο είναι η συγκέντρωση της πολιτικής ισχύος στην κορυφή. Όταν το πρωθυπουργικό κέντρο ελέγχει την Κυβέρνηση, την κοινοβουλευτική πλειοψηφία, την κομματική λειτουργία και μεγάλο μέρος της διοικητικής μηχανής, η διάκριση των λειτουργιών αποτελεί θεσμική βιτρίνα.
Το τρίτο είναι η ατιμωρησία. Όταν η πολιτική ευθύνη δεν οδηγεί σε πραγματική λογοδοσία και συνέπειες, η εξουσία μαθαίνει ότι μπορεί να αποτυγχάνει χωρίς κόστος. Παράλληλα, όταν η Δικαιοσύνη και οι ελεγκτικοί θεσμοί δεν διαθέτουν πλήρη ανεξαρτησία και αποτελεσματικότητα, ο Πολίτης μένει απροστάτευτος απέναντι στην ίδια την Πολιτεία που όφειλε να τον προστατεύει.
Υπάρχουν στοιχεία που δείχνουν οργανωμένο σχέδιο ή πρόκειται για ένα σύστημα που παράγει αυτά τα αποτελέσματα χωρίς κεντρικό σχεδιασμό;
Η έρευνα δεν ισχυρίζεται ότι ανακάλυψε ένα ενιαίο κέντρο συντονισμού, ένα μυστικό έγγραφο ή μία ομάδα ανθρώπων που σχεδίασε εξαρχής κάθε παθογένεια. Μία τέτοια κατηγορηματική θέση θα απαιτούσε διαφορετικού είδους αποδεικτικά στοιχεία.
Αυτό που τεκμηριώνεται είναι η ύπαρξη ενός σταθερού και θεσμικά οργανωμένου μηχανισμού, ο οποίος παράγει επί δεκαετίες αποτελέσματα προς την ίδια κατεύθυνση: συγκέντρωση ισχύος, αποδυνάμωση του Πολίτη, περιορισμό της Λαϊκής και Εθνικής Κυριαρχίας, διάχυση της ευθύνης και προστασία της ατιμωρησίας.
Ένα σύστημα μπορεί να αποκτήσει κατεύθυνση σχεδίου ακόμη και χωρίς έναν μοναδικό κεντρικό σχεδιαστή. Όσοι ωφελούνται από αυτό υπερασπίζονται τα επιμέρους τμήματά του, οι θεσμοί προσαρμόζονται στην αυτοσυντήρησή τους και οι επόμενες γενιές διαχειριστών κληρονομούν και ενισχύουν τους ίδιους μηχανισμούς.
Συνεπώς, η ασφαλής διαπίστωση είναι ότι υπάρχει ένας οργανωμένος μηχανισμός αναπαραγωγής της παρακμής. Το κατά πόσον αυτός ο μηχανισμός υπήρξε ή εξακολουθεί να είναι προϊόν ενιαίου κεντρικού σχεδιασμού αποτελεί εύλογο ερώτημα προς διερεύνηση, όχι αυθαίρετο συμπέρασμα.
Ποια είναι η μεγαλύτερη ευθύνη του πολιτικού συστήματος για τη διατήρηση αυτών των προβλημάτων;
Η μεγαλύτερη ευθύνη του πολιτικού συστήματος δεν είναι απλώς ότι απέτυχε να λύσει τα προβλήματα. Είναι ότι διατήρησε τους κανόνες που τα παράγουν.
Οι Κυβερνήσεις και τα κόμματα εξουσίας διέθεταν επί δεκαετίες την νομοθετική πρωτοβουλία, την κοινοβουλευτική ισχύ και την δυνατότητα να προτείνουν ουσιαστικές συνταγματικές μεταβολές. Γνώριζαν την ατιμωρησία, την πολυνομία, την αναξιοκρατία, τη διαφθορά, την κομματικοποίηση του Κράτους και την αδυναμία πραγματικού ελέγχου. Παρ’ όλα αυτά, οι μεταρρυθμίσεις περιορίστηκαν στην επιφάνεια και δεν άγγιξαν τον πυρήνα της κατανομής της εξουσίας.
Το πολιτικό σύστημα δεν παρέλειψε μόνο να διορθώσει τις παθογένειες. Σε πολλές περιπτώσεις προσαρμόστηκε σε αυτές, τις χρησιμοποίησε και τελικά εξαρτήθηκε από την διατήρησή τους.
Με απλά λόγια, αντί να αλλάξει την μηχανή, άλλαζε κατά διαστήματα τους χειριστές της.
Ποια συγκεκριμένη θεσμική αλλαγή θα μπορούσε να ανατρέψει αυτή την πορεία παρακμής;
Η καθοριστική αλλαγή θα ήταν να μετατραπεί η Λαϊκή Κυριαρχία από συνταγματική διακήρυξη σε πραγματική και διαρκή θεσμική λειτουργία.
Αυτό προϋποθέτει την συνταγματική κατοχύρωση του Σώματος των Ελλήνων Πολιτών ως του τελικού φορέα της εξουσίας και όχι απλώς ως εκλογικού σώματος που εμφανίζεται κάθε τέσσερα χρόνια.
Οι Πολίτες πρέπει να έχουν την δυνατότητα να προκαλούν δεσμευτικά Δημοψηφίσματα, να ανακαλούν αξιωματούχους, να ελέγχουν θεσμικά την εξουσία και να έχουν τον τελικό λόγο στις συνταγματικές αλλαγές και στις αποφάσεις που επηρεάζουν την Κυριαρχία, το παρόν και το μέλλον της Χώρας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι πρέπει να αποφασίζουν για όλα. Η Δημοκρατία δεν καταργεί την γνώση, την εξειδίκευση ή την αξιοκρατία. Όπως οι επιβάτες ενός αεροπλάνου δεν αποφασίζουν με ψηφοφορία πώς θα πιλοταριστεί, έτσι και οι Πολίτες δεν υποκαθιστούν τους επιστήμονες ή τα εξειδικευμένα όργανα.
Ορίζουν, όμως, ποιος έχει την εξουσία, ποια είναι τα όριά της, ποιος ελέγχει εκείνους που αποφασίζουν και ποιος έχει τον τελευταίο λόγο όταν η εξουσία εκτρέπεται.
Τι απαντάτε σε όσους θα χαρακτηρίσουν τις θέσεις σας υπερβολικές ή θεωρίες συνωμοσίας;
Ο χαρακτηρισμός «θεωρία συνωμοσίας» δεν αποτελεί επιχείρημα. Είναι μία ετικέτα που συχνά χρησιμοποιείται για να αποφευχθεί η συζήτηση επί της ουσίας.
Το βιβλίο δεν ζητεί από κανέναν να πιστέψει σε μία αόρατη δύναμη ή σε έναν ατεκμηρίωτο ισχυρισμό. Καταγράφει 216 συγκεκριμένες παθογένειες, τις ταξινομεί, εξετάζει από πού γεννώνται, πώς εκδηλώνονται, ποια θεσμική βλάβη προκαλούν και πώς συνδέονται με το συνταγματικό και πολιτειακό πλαίσιο.
Ο Χάρτης Παθογενειών δεν παρουσιάζεται ως δόγμα. Μπορεί να ελεγχθεί, να αμφισβητηθεί, να συμπληρωθεί ή να διαψευσθεί. Όποιος θεωρεί μία παθογένεια ανύπαρκτη, μπορεί να αποδείξει ότι δεν υπάρχει. Όποιος θεωρεί λανθασμένη μία σύνδεση, μπορεί να την αντικρούσει.
Η σοβαρή απάντηση σε μία τεκμηριωμένη χαρτογράφηση δεν είναι ένας απαξιωτικός χαρακτηρισμός. Είναι η εξέταση των στοιχείων.
Δεν ζητώ από τον αναγνώστη του βιβλίου να συμφωνήσει μαζί μου. Του ζητώ να μελετήσει, να κρίνει και να απαντήσει στο ουσιώδες ερώτημα: γιατί οι ίδιες παθογένειες επιβιώνουν, ενώ αλλάζουν διαρκώς τα πρόσωπα που κυβερνούν;
Πού μπορεί κανείς να βρει το βιβλίο σας;
Το βιβλίο «ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ ΤΩΝ ΚΡΥΦΩΝ ΜΗΧΑΝΙΣΜΩΝ ΤΗΣ ΠΑΡΑΚΜΗΣ» κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Λειμών.
Η κεντρική διάθεση γίνεται από τις Εκδόσεις Λειμών, Νικηταρά 2–4, Αθήνα, τηλέφωνο 210 3227323. Μπορεί επίσης να παραγγελθεί μέσω βιβλιοπωλείων, με αναφορά στον πλήρη τίτλο του βιβλίου και στο όνομα του συγγραφέα, Ιωάννη Καραμολέγκου.
Βιογραφικό
Ο Γιάννης Καραμολέγκος διαθέτει μακρά διοικητική εμπειρία, έχοντας διατελέσει Διευθύνων Σύμβουλος, Γενικός Διευθυντής και Διευθυντής Μάρκετινγκ & Πωλήσεων σε μεγάλες ελληνικές και πολυεθνικές επιχειρήσεις (μεταξύ των οποίων οι Αστέρας, Warner Lambert/Pfizer, Sanofi-Aventis, Shelman, Ευρωπαϊκή Πίστη, Δέλτα Τηλεόραση, Leoussis Advertising κ.ά.). Παράλληλα, δραστηριοποιήθηκε ως επιχειρηματίας στους τομείς της Περιφερειακής Τηλεόρασης, των Τηλεπικοινωνιών και του Διαδικτύου.
Έχει διατελέσει σύμβουλος σε δεκάδες επιχειρήσεις, σύμβουλος σε τρία πολυεθνικά έργα της Ε.Ε., εισηγητής επιμορφωτικών σεμιναρίων στελεχών, επιστημονικός συνεργάτης στο ΠΟΑΔΕΠ και άμισθος Σύμβουλος Ανάπτυξης στην Τοπική Αυτοδιοίκηση. Σήμερα συμμετέχει ενεργά σε Δεξαμενές Σκέψης (Think Tanks) για την αντιμετώπιση της οικονομικής, κοινωνικής και πολιτικής κρίσης στην Ελλάδα.
Έχει διατελέσει σύμβουλος σε δεκάδες επιχειρήσεις, σύμβουλος σε τρία πολυεθνικά έργα της Ε.Ε., εισηγητής επιμορφωτικών σεμιναρίων στελεχών, επιστημονικός συνεργάτης στο ΠΟΑΔΕΠ και άμισθος Σύμβουλος Ανάπτυξης στην Τοπική Αυτοδιοίκηση. Σήμερα συμμετέχει ενεργά σε Δεξαμενές Σκέψης (Think Tanks) για την αντιμετώπιση της οικονομικής, κοινωνικής και πολιτικής κρίσης στην Ελλάδα.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου